ISTORIJA CRNE GORE

Kao i priroda, i istorija Crne Gore je vrlo zivopisna. Burni zivot Crne Gore zacinili su mnogi, ali njena vecita zelja za slobodom ostala je dominantna kroz celu istoriju. Svaki dio Crne Gore ispricace radoznalom putniku razne zanimljive price iz svakog perioda - od grandioznog Rimskog carstva do modernog doba. Iako povrsinom dosta mala, ova ponosna drzava o svojoj istoriji ima dosta toga da kaze.
Ime "Crna Gora" spominje se prvi put u povelji kralja Milutina 1276.god. Smatra se da je dobila ime po gustim sumama koje su prekrivale planinu Lovcen i podrucje oko njega. Sume su bile toliko tamne da su posmatracu odavale utisak "crne" gore.
Za vreme rimskog carstva teritorija Crne Gore prostirala se teritorijom Duklje. Naseljavanjem Slovena u VII vijeku, hriscanstvo ubrzo dobija primat na ovim prostorima.
Duklja je obuhvatala oblast Skadarskog jezera sa obliznjim planinama. Prvi njen knez bio je Vladimir. Nezavisnost stice 1040. godine, a kraljevinom je proglasena 1077. Time postaje jedna od prvih nezavisnih drzava na Balkanu. Dobija ime Zeta, sto na staroslovenskom znaci zeteoci.

Zbog cestih nemira i politickih previranja, posle smrti vladara iz dinastija Vladimir i Vojisavljevic, Vizantija preuzima dominaciju nad Zetom. Veliki zupan Nemanja koji 1185. zauzima vodecu poziciju na ovim prostorima, Zeti ne menja status nezavisne drzave koju je ona prethodno imala. U XIV vijeku pod vodstvom dinastija Balsic i Crnojevic postaje nezavisna feudalna drzava, i polako se siri zahvaljujuci neumornim odolevanjima pred vojskama kakve su bile : albanska, a kasnije turska i mletacka.
Tokom vladavine Crnojevica, usled jakih napada turske vojske, narod zajedno sa Crnojevicima postaje primoran da se povuce ka planini Lovcen. Ivan Crnojevic se odlucuje za Cetinje kao svoje uporiste i tu gradi dvorac i manastir. Cetinje tako postaje sinonim za duhovnu i drzavnu slobodu. Djuradj Crnojevic, sin Ivana Crnojevica, kratko vlada, ali za sobom ostavlja neprocenjivo blago. Za vreme njegove vladavine 1493. god. otvara se prva stamparija na Balkanu, a godinu dana kasnije, 1494. stampa se i prva knjiga - Oktoih. .

.Turci preuzimaju vlast nad Crnom Gorom 1496. i pripajaju je skadarskoj provinciji. I pored toga Crna Gora zadrzava visok stepen autonomije, a nezavisnost u potpunosti vraca 1645.god.
Na celo Crne Gore dolaze vladike koje preuzimaju rukovodjenje zemljom. Tadasnji organi vlasti bili su Opstecrnogorski zbor i Skupstina glavara, a na nizim nivoima zborovi glavara. 1697.god. Zbor Crnogoraca izabira Danila I za vladiku. Tada pocinje osnivanje dinastije Petrovic i njihova borba za jedinstvenost vere i politike.
Petar I Petrovic ( 1784 - 1830 ) jedna je od najsvjetlijih licnosti crnogorske istorije. Sa njim na celu, Crna Gora ucvrscuje svoju nezavisnost, a posle velikih pobjeda nad brojnijom turskom vojskom, oslobadja se turskog uticaja i dominacije. On ujedinjuje crnogorska plemena i priblizava crnogorsko primorsko stanovnistvo, koje je tada bilo pod uticajem austrougarske. Naslednik Petra I Petrovica bio je Petar II Petrovic Njegos. Izuzetan drzavnik, filozof i knjizevnik. Ova grandiozna licnost za vreme svoje vladavine formira drzavne institucije, administrativnu i drzavnu vlast. Odrzavao je veze sa Rusijom i vodio ceste borbe protiv Turaka. Napisao je dela kao sto su "Gorski vijenac" i "Luca mikrokozma" koja su ga ucinila jednim od najvecih svetskih pisaca. Za vreme vladavine njegovog naslijednika Danila suverenitet Crne Gore je ojacan i formalno priznat. Tome je doprinela i velika pobeda na Grahovcu 1858.god nad turskom vojskom. .

Crnogorski narod iako brojcano manji odneo je zanacajan broj pobeda nad Turcima. Za vrijeme knjaza i kralja Nikole odigrale su se dvije znacajne bitke: Vucedolska i bitka na Fundini. Kralj Nikola je omogucio Crnoj Gori ostvarenje bitnih politickih ciljeva. Crna Gora je pod njegovim vodjstvom povratila Bar i Ulcinj i tako dobila dio jadranske obale, takodje je vratila Podgoricu, Kolasin i Niksic. Na berlinskom kongresu dobila je puno medjunarodno priznanje. Cinjenica, da je Crna Gora jedina zemlja na Balkanu, koja je uspesno odolevala Osmanlijskoj imperiji, zadivila je Evropu i Crna Gora postaje kraljevinom 1910. god.
XX vijek za Crnu Goru predstavlja tezak period, jer ona tada gubi samostalnost i nestaje sa politicke mape Evrope. Kada je izbio Prvi svetski rat Crna Gora staje na stranu Srbije i saveznika. 1916. god. nakon kapitulacije pred austrougarskom, kralj Nikola odlazi u egzil. Jedno vreme provodi u Italiji, a potom odlazi u Francusku. Pokusaji kralja i njegove vlade da uticu na tadasnja zbivanja u Crnoj Gori bili su bezuspesni. Srbija aneksira Crnu Goru 1918. god. i ona tim cinom gubi sve sto je vekovima sticala : drzavnost, vojsku i dinastiju.

Padom Kraljevine Jugoslavije pred fasistickom Njemackom u Drugom svjetskom ratu, Crna Gora jos jednom dokazuje da duh slobode koji nosi njen narod nije nestao. 13. jula 1941. god. crnogorci u velikom broju dizu ustanak protiv italijanskih okupatora.
Posle drugog svjetskog rata Crna Gora popravlja svoj drzavno pravni status i postaje jedna od sest ravnopravnih republika Jugoslovenske federacije.
Nakon burnih godina krajem XX vijeka, i raspada SFR Jugoslavije, Crna Gora ostaje u savezu sa Srbijom, te danas te dvije republike cine savez drzava Srbija i Crna Gora.

Perast

Perast-setnja kroz vjecnost

Boka, vječna inspiracija…njeni gradovi, mjesta, ponte, portuni, brodovi, umjetnici…

Gospa od ŠkrpjelaKad se prođu Verige (najuži dio zaliva) sretnete se sa drevnim gradom koji svojom slavom i imenom nadmašuje i mnogo veće od sebe, Perast sa otocima svojim.

U Perastu postoje dva muzeja, onaj na otoku Gospaod Škrpjela i muzej u samom gradu.

Otok Sveti GeorgijeTripo Kokolja (1661-1713), slavni barkonli slikar čijim djelima je ukrašen peraška Gospa od Škrpijela. Marko Martinović (1663 – 1716) je čovjek koji je u Perastu započeo prvu privatnu i priznatu pomorsku školu u svijetu, gdje su se pomorskim vještinama počeli obučavati ruski plemići koje je u tu svrhu tamo poslao ruski imperator Petar veliki.

Pogled na Perast sa obronaka planine OrjenMatija Zmajević (1680-1735) je postao admiral ruske Baltičke flote i bio je jedan od glavnih brodograditelja ruskog cara Petra velikog. Proslavio se u mnogim pomorskim bitkama protiv Šveđana, zbog čega je dobio orden Alaksandra Nevskog.

ULCINJ

Ulcinj je jedan od najstarijih gradova na jadranskog obali koji već dvadeset pet vjekova prkosno odolijeva zubu vremenu. Čudesno izdignut na hridinama iznad otvorenog mora, okrenut Otrantu neodoljivo osvaja sva vaša čula. Kroz vijekovima nataložene različitosti kultura i civilizacija stopljenih u jednu cjelinu. Nešto nalik na mali raj na zemlji, vanvremenski isklesan u vijekovima krvavih borbi, prkosa, ponosa i ljubavi svih onih koji su ovo mjesto posjetili bar jednom u životu.

Najraniji tragovi nas vode do praistorijskog vremena kad je Ulcinj pripadao Ilirima, narodu indoevropskog porijekla. Ulcinjski stari grad su osnovali još u V vijeku p.n.e. Kolhiðani zbog čega je prvobitno i dobio ime Kolihinium. U II vijeku (163 god p.n.e) osvajaju ga Rimljani od ilirskog plemena Olcinijatas i tadašn Za vrijeme rimske vladavine Olcinijum dobija poseban status, kao grad sa naročitim privilegijama (opida civijum romanoruma) a kasnije i kao grad sa samostalnim statusom ( Municipija). Zbog svog izuzetnog geografskog položaja, reljefa i blage klime oduvijek je bio meta velikih osvajača. Ulcinj je grad čije su zidine često rušene u ratovima ali isto tako i obnavljane od strane svih onih koji su zbog izuzetne ljepote ovog drevnog grada pronalazili svoj mir izgraðujući sebi utvrðenja i rezidencije. Vizantijski car Justilijan ga je obnovio i napravio utvrðenja a nakon njega Nemanjići, Balšići, Mlečani i Turci. Godine 1183 grad je zauzeo srpski župan Stefan Nemanja i u to vrijeme Ulcinj je postao jedan od najznačajnijih primorskih gradova.

Negdje u to vrijeme izgraðena je i čuvena kula Balšića a interesantan podatak je da je baš u njoj boravio čuveni reformator Talmuda (Sabataj Cevi) koji je 1676. godine, nakon što je prešao u islam tu i umro poznat kao Muhamed Efendija. Iako nikad nije bio prava prijestonica Ulcinj je bio omiljena destinacija koju su vladari Zete koristili za svoje rezidencije.

Sin zetskog kralja Vukana, Nemanjin unuk Ðorðije boravi u Ulcinju 1252 godine. 1281 godine utočište u ovom drevnom gradu našla je i sestra kraljice Jelene, Marija, porijeklom francuskinja, udovica Anselma de Chaurs. Njen grob se do 1571 godine nalazio pred oltarom Bogorodičine ili Markove crkve. Nakon nje i Jelena, udovica kralja Uroša I koja je zajedno sa sestrom Marijom podigla franjevački manstir 1278 godine. Ulcinj je ugostio još jednu vladarku Jelenu, udovicu cara Dušana koja je gospodarila ovim nadaleko poznatim, mirnim utočištem bivših vladara i vladarki. U njemu je kao u svojoj prijestonici sahranjen Ðurað Stracimirović Balšić. Za vrijeme Nemanjića i Balšića u Ulcinju je postojala i kovnica novca.Jedan od bezuspješnih opsada Ulcinjskog Starog grada pripisuje se Mongolima. Pošto su se okanili Ulcinja Mongoli su opustošili susjedni episkopski grad Svač i pobili sve njegove stanovnike. Istorijski izvori govore da je Svač obnovila kraljica Jelena u XIII vijeku a po legendi koju su napisali Ðustinijani (1533) i Bici (1610) Svač je imao toliko crkava koliko u godini ima dana, čak i danas se mogu pronaći temelji njih desetak sačuvanih. Mlečani su stavili Ulcinj pod svoju zaštitu 1423 god i ostao je pod njihovom vlašću sve do 1571 godine kad je napadnut i opustošen pao u ruke Turcima.

Poslije bitke Lapanta u Sredozemnom moru iste godine Ulcinjski Stari grad ugostio je kao zarobljenika i čuvenog španskog pisca Migela de Servantesa koji je nakon toga napisao svjetski poznat roman „Don Kihot“. Pošto se grad u to vrijeme zvao Cita di Dolcinio, Servantes je za svog junaka „Don Kihota“ namijenio ljubavnicu Dulcineu koja je nosila ime grada u kome je bio zarobljen 5 godina. I dan danas u Ulcinju postoji trg na kome su se nekad okupljali robovi i trgovali a zove se Trg robova ili Servantesov trg.

Poslije Venecije i Dubrovnika Ulcinj je bio treća flota i jedna od omiljenih gusarskih destinacija. U to vrijeme expanzije piratstva u jednom trenutku u Ulcinju je robovalo oko 100 crnaca koji su nakon oslobaðanja uzeli prezimena porodica u kojima su služili i tako postali pošteni i časni graðani.

Ulcinj je osloboðen od Turaka 11. januara 1878 godine ali je prisajedinjen knjaževini Crnoj Gori tek 30.11.1880. Osim svoje bogate kulturne i istorijske baštine ovaj drevni grad je poznat i po mulitietničkoj i multinacionalnoj strukturi stanovništa koje se kroz istoriju ujedinjavalo i davalo otpor okupatoru, naročito u drugom svjetskom ratu. Na to nas danas podsjećaju mnoge spomen ploče i biste širom grada.

Husein Pasina dzamija Pljevlja

Husein-pašina džamija

Zaslugom Husein-paše Boljanića iz sela Boljanića kod Pljevalja, podignut je u Pljevljima, između 1573. i 1594. godine, jedan od najljepših sakralnih spomenika islamske arhitekture u Crnoj Gori - džamija, po Husein-paši nazvana, Husein-pašina džamija. Džamija je kvadratne osnove iznad koje se diže niska kupola postavljena na kockastom postolju. Ispred glavne fasade formiran je otvoreni trijem nadkriven sa tri male kupole. Uz južnu stranu prizidan je minaret, koji je poslije udara groma 1911. godine, prezidan u vitkiji i viši i danas je jedan od najviših minareta na Balkanu

Unutrašnjost džamije i trijem ukrašeni su bogatom, u polihromiji islikanom ornamentikom sa floranim motivima i citatima iz Kurana. Mihrab (niša za molitve), mimber (propovedaonica) i mahvil (empora) obiluju ornamentikom rađenom u stalaktitima i u uobičajenim turskim perforacijama.

U džamiji se čuva nekoliko starih rukopisnih i štampanih knjiga na arapskom i turskom jeziku, među kojima se izdvaja rukopisna knjiga-Kuran, pisana arapskim pismom i ukrašena minijaturama sa pozlatom, nastala vjerovatno, u XVI vijeku.

BUDVA

Budva se smatra jednim od najstarijih naselja na Jadranu. Legenda, koja svoju potvrdu ima u mnogim grčkim mitovima, kaže da je Budvu osnovao Kadmo, sin feničanskog kralja Agenona. Protjeran iz Tebe stigao je u ove krajeve na volovskoj zaprezi i osnovao Budvu.Usponi velikih mediteranskih kultura obilježili su duh ovog grada, koji se osjeća i danas, kada je Budva izrasla u jedinstveni turistički biser ovog dijela Jadrana. Kao turistička destinacija ovaj grad je poznat od davno - prvi turisti ovdje su stigli još 1923. godine, a danas Budvu često nazivaju i "metropolom turizma" jer je najposjećenija destinacija u Crnoj Gori i jedna od najposjećenijih na Jadranu. Ono što privlači ljude i dovodi ih u Budvu je prije svega nešto što je priroda darovala ovom kraju, a darovala mu je neponovljivu ljepotu sunca, mora i nisku bisernih plaža u podnožju gorostasnih planina.Panoramom budvanske rivijere rasprotranjeni su slikoviti, prirodnim ljepotama prožeti gradići koji ovom dijelu obale daju neponovljivu draž. Izdvajaju se Sveti Stefan, Miločer i Petrovac. Velika vrijednost Budve je i njeno kulturno i istorijsko nasleđe: brojni spomenici, iskopine, tvrdave, manastiri, crkve … Turistički sadržaj ovog grada obogaćuju i tradicionalne manifestacije kulture, zabave, nauke. Posebna priča je noćni život po kome je Budva takođe poznata, njene ulice i trgovi žive do duboko u noć i ako se prepustite budvanskoj večeri i krenete za ritmom koji vam srce diktira i sigurno će vam se dogoditi sjajna zabava. Na kraju tu je i tradicionalno gostoprimstvo koje ce vaš boravak ovdje učiniti još ugodnijim

Istorija i legende

Pogodan geografski položaj i blaga klima uslovili su veoma rano nastanjivanje Budvanskog područja. Najstariji, za sada poznati, tragovi materijalne kulture sa teritorije Budve (Paštrovići, Maini, i Grbalj) sežu daleko u praistoriju, u bronzano i gvozdeno doba kada su ovaj prostor nastanjivala ilirska plemena. To su brojne utvrđene gradine u kojima su živjeli ilirski ratnici u svojim zajednicama i kameni tumuli u kojima su bili sahranjivani.


Kao što ukazuju antički istorijski izvori, pisani spomenici i bogatstvo arheološkog materijala, Budva predstavlja i jedan od najstarijih urbanih centara na Jadranu, star preko 2.500 godina. Mnoštvo spomeničkog nasljeđa Antike i Srednjeg vijeka upućuju na kontinuiran i aktivan život ovog drevnog grada. Iliri, odnosno ilirsko pleme Enhelejci, smatraju se najstarijim autohtonim stanovništvom Budve. U V vijeku prije nove ere, grčki tragičar Sofokle, među prvim piscima, pominje Budvu i to kao “grad Ilirije”. U IV vijeku prije nove ere kolonizuju je Grci, kada postaje bogato trgovačko središte (emporion), dok je sredinom II vijeka prije nove ere, ili, preciznije 168. godine, osvajaju Rimljani. U I vijeku n.e. rimski pisac Plinije Stariji je pominje kao „utvrđeni grad rimskih građana“. Budva u tom periodu ima sve odlike pravog rimskog grada sa monumentalnim građevinama, popločanim ulicama i masivnim bedemima. U okviru Rimskog carstva ostaće sve do njegovog raspada 395.godine.
Nakon razornog zemljotresa koji je zahvatio budvansko područje, godine 518., Budvom počinju da vladaju vizantijski carevi (535. god.), a po Konstantinu Porfirogenitu, vizantijskom caru iz X vijeka, u IX vijeku, tačnije poslije 841.godine trajno počinju da se u njoj nastanjuju Sloveni, mada postoje podaci o nadiranju slovenskih plemena već u VII vijeku. Većinsko romansko stanovništvo se postepeno stapa sa slovenskim namećući pridošlicama hrišćansku vjeru. Kobne 841.godine, Budvu razaraju Arapi (Saraceni) napadnuvši je s mora. Postoje podaci da su je i Avari još u VI i VII vijeku napadali, pljačkali, pa i nastanjivali, tako da se jedno vrijeme i budvanski zaliv nazivao Avarorum sinus. Vizantijski car Vasilije I ( 867-886 ) istjeruje Arabljane sa istočnih obala južnog Jadrana. Svjedočanstvo relativno brzog oporavka Budve i njenog uspona u X i XI vijeku je podatak da je između 1089.godine i sredine XII vijeka postala episkopsko središte sa katedralnom crkvom Sv. Ivana Krstitelja, a kao takva bila i jedan od predmeta spora između barske i dubrovačke arhiepiskopije.

Pored Raške, prvog centra slovenske srpske države, u XI vijeku se formira i Zeta, bivši Dioklion (Duklja), zahvatavši oblast stare rimske provincije Prevalitane u okviru koje se nalazila i Budva. U toku I Krstškog rata (1096.) ovuda su prošli i logorovali Krstaši. Između 1184. i 1186. godine grad potpada pod vlast države Nemanjića i u njenom sastavu se nalazi sve do sredine XIV vijeka kada prelazi u ruke Balšića. Za vrijeme Nemanjića, odnosno vlasti Cara Dušana (prva pol. XIV vijeka), nastaje »Statut grada Budve«, kao prvi zakonodavni akt koji je Budvi obezbjeđivao izvjesnu samostalnost. U drugoj polovini XIV i početkom XV vijeka njome nakratko upravljaju, prvo Balšići, pa Radič Crnojević, pa Sandalj Hranić i, na kraju, Đurđe Stracimirović. Nakon smrti Đurđa Stracimirovića, Budva prelazi u ruke Mlečana koji je 1403. ustupaju Balši III, pod čijom se upravom sa manjim prekidima nalazila sve do 1419. godine, kada je ponovo preuzimaju Mlečani. Kratko vrijeme je u svojoj vlasti drži i despot Đurađ Branković, da bi 1442. konačno pripala Veneciji pod kojom ostaje sve do pada Republike 1797.godine. U periodu mletačke vlasti u Budvi je izgrađeno malo brodogradilište za gradnju manjih brodova za obalnu plovidbu.Najkarakterističniji antički i srednjevjekovni nazivi za Budvu su: Buthoe, Budua, Butua, Butoba, Budova i Civitas Antiqua, odnosno Stari grad. Od 1797. do 1806. godine Budva se nalazi pod okupacijom Austrije, pa zatim, od 1806. do 1807, njome vlada rusko crnogorska uprava, da bi se između 1807. i 1813. našla pod francuskom okupacijom, a onda, ponovo, pod austrijskom, pod kojom ostaje sve do 1918.godine, kada je oslobađa Srpska i Crnogorska vojska. Drugi svjetski rat odnosi brojne žrtve iz ovog kraja u borbama protiv fašističkih zavojevača. Konačno, 22. novembra 1944.godine, Budva biva trajno oslobođena.

Stari grad



Stari grad je najprivlačniji dio Budve. Podignut je na ostrvcu koje je pješčanom prevlakom bilo spojeno sa kopnom i tako preraslo u poluostrvo. Ovakva poluostrva koja su prava rijetkost nazivaju se tombolo. Među najpoznatijim tombolima je Sveti Stefan, dok se za Budvu i zaboravilo da je to bila.

Stari grad čini jedinstvenu arhitektonsku i urbanističku cjelinu koja kao naselje postoji još od antičkih vremena. Istorijski izvori, pisani spomenici i bogatstvo arheološkog materijala ukazuju na to da Budva predstavlja jedan od najstarijih urbanih centara na Jadranu, star preko 2.500 godina. Posebna atrakcija Starog grada su njegove zidine koje najvećim dijelom potiču iz srednjeg vijeka, iz perioda Mletačke vladavine. U zemljotresu 1667. g. Budva je srušena a na temeljima starih zidina podignute su nove. Još jednom su bivale oštećene u zemljotresu 1979. g. poslije kojeg je čitav grad obnovljen i uredjen. Danas urbani prostor grada odiše jedinstvom, zahvaljujući skladu spleta uličica i trgova iz kasnog srednjeg vijeka koji čine cjelinu sa čvrstim bedemima, njihovim kulama i gradskim kapijama. Tu gdje se nalaze brojne galerije, šoping centri, barovi i ugodni restorani i gdje se miris mora i pržene ribe prepliću se sa zvucima muzike u vrelini ljetnje noći svako će naći kutak za sebe. Stari grad predstavlja živi izložbeni prostor u kojem se održavaju brojne priredbe u ambijentu originalnih kaleta i nevelikih pjaca. Trg pjesnika i Grad teatar nazivi su koji ukazuju na festivalski karakter Budve.






Kada svane dan u budvanskom Starom gradu imate što vidjeti i posjetiti. Gradska tvrđava Citadela na uzvišenom je mjestu, a na njenom vrhu je ljetnja pozornica na kojoj se odigravaju nezaboravne scene i prizori Grada teatra. Citadela, potiče jos iz V – IV v.p.n.e. Na najvišoj tački je srednjevjekovna kula a pored nje je vidljiva osnova crkve Sv. Marije po kojoj je cijelo utvrdjenje – kastel – nosio naziv “Kastel Sv. Marije“. Šetnja budvanskim zidinama pružiće vam pogled na Stari grad i okolinu iz posebnog ugla. U jugoistočnom dijelu, uključujući i Citadelu, na površinski malom prostoru, nalazi se rijetko vrijedan kompleks od šest crkava iz različitih perioda istorije. Između Citadele i crkve Sv. Ivana nalaze se ostaci monumentalne trobrodne ranohrišćanske bazilike. Sv. Marija in Punta je najstarija precizno datovana gradjevina u, izgrađena je 840.g. Crkva Sv. Trojice sagrađena 1804.g. ispred ove crkve se nalazi grob poznatog književnika i diplomate Stefana Mitrovog Ljubiše, koji je zastupao ove krajeve u austrijskom parlamentu u Beču.Zanimljiva mjesta koje bi ste trebali posjetiti su: Muzej grada Budve, Moderna galerija i Spomen dom S.M.Ljubiše.

Neposredno ispod Gornjeg Manastira, nekolike krivine nize, nalazi se mala zidina na vrhu jednog krsa. Ne vidi se, zarasla je u siblje, daleko od ociju prolaznika. Svi koji tuda prodju cak i kad bi je vidjeli, ne bi znali sto zidina predstavlja i cemu je sluzila. Ta mala kruzna zidina, nalik na mali bedem, sa pogledom na cijele Bjelopavlice i Pjesivce, bila je zamisljena kao mjesto dje ce sjedjeti sve umne glave Crne Gore ili Podostroskog kraja da se dogovore… Bila je zamisljena kao mjesto okupljanja i dogovora. Zidina nije ispunila svoj cilj, ali zborovi su ipak bili odrzavani. O jednom je i pjesma ispjevana: U Ostrogu, u planini, kralj Nikola Sabor cini…”. Kad je isposnik i, kasnije, svetac crnogorki Sv. Vasilije Ostroski dosao iz Tvrdosa, kraj Trebinja, u kraj Ostroski, naisao je na surovu prirodu, krseviti kraj pokriven zbunjem, grmljem, ali u isto vrijeme naisao je i na tisinu, sirok pogled, surovu, ali nedirnutu prirodu. Nakon Svete Gore, gdje je boravio godinu dana, zapoceo je svoju misiju u netaknutom kraju planine Ostrog. Ali ne kako je i zamislio.Knez Raic, tadasnji gospodar Vrazegrmaca, dijela Bjelopavlica, dosao je odmah u sukob sa Sv. Vasilijem. Sv. Vasilije se prvi put susreo sa nasiljem u Ostogu, bio je svjedok nasilja, gledao je svojim ocima kako je covjek suroviji, nekad, i od prirode, kako je covjek nekad opasniji nego djavo. O tom nasilju nad Bozjom misijom Sv. Vasilije je napisao i ovo: “Pisem radi istine da znaju hriscani, da bijah neko vrijeme u Ostrogu, u planini, i prilozih tamo sav moj i trud i moje imanje… Obnovih tamo ono sto se i na samom djelu vidi. I mnogi mi pakost cinise, ali mi Bog bi uz mene u svakom dobrom djelu…”. Na nasilje kneza Raica, Sv. Vasilije je odgovorio cutanjem i nenasiljem. Trazeno je od Sv. Vasilija da napusti kraj, i to bi se i desilo da knezu Raicu nije poginulo sest sinova u jednoj bici. Povezujuci pogibiju svojih sinova sa, mozda, svojim nasiljem prema Sv. Vasiliju Ostroskom, knez Raic trazi oprostaj. Oprostaj i dobija. Oprasta mu se nasilje i knez Raic opet dobija muski porod. To je tada trebao biti kraj nasilju u Ostrogu, ali to je bio tek pocetak; tek kasnije ce Sv. Vasilije u Ostrogu biti svjedok crnogorskog nasilja i nerazumijevanja i vjecne borbe.Za Manastir Ostrog su vezani mnogi istorijski dogadjaji. Napad Numan – pase na ostroski kraj je upamcen po napadu na Manastir 1714. godine, kao i napad Omer pase 1852. godine.U poznatoj bici sa Turcima za spas Ostroga, otac Kralja Nikole, vojvoda Mirko Petrovic, branio je i junacki odbranio Svetiliste sa 24 svoja vojnika tokom Devet Krvavih Dana, zatvoren u dijelu Manastira koji je izgradjen u Stijeni.U Manastiru su se odrzavali mnogi Sabori, koji su oznacavali samo svadju i najavljivali nasilje. Godine 1854, u Ostrogu je organizovan Sabor na kome je ucestovao i knjaz crnogorski Danilo. Rezultat tog Sabora je bila nevidjena hajka protiv Knjaza (zbog navodnog bluda koji je on izvrsio nad zenama u Ostrogu za vrijeme Sabora), sto je bio povod da dio Bjelopavlica, predvodjeni Boskovicima i Vuleticima, organizuju Bunu protiv Knjaza. To je bio skoro uvod u crnogorsko krvoplolice. Vrazegrmci i Pjesivci su tad cak ulazili u Manastir i istjerivali popove. Tada, Knjaz Danilo salje u Bjelopavlice vojsku od skoro sest hiljada vojnika da smiri pobunu Bjelopavlica. Na srecu, nije doslo do krvavog sukoba sa Bjelopavlicima, ali je ostalo nepovjerenje, podjela i mrznja. Sve je kasnije rezultiralo i ubistvom knjaza Danila u Kotoru. Ubio ga je Bjelopavlic – Kadic.
Za Manastir je vezana i prica o bjezanju kralja Petra II Karadjordjevica, aprila 1941, kao i misterija o kraljevskom zlatu. Njemci su zbog toga usli u Manastir istog mjeseca 1941. godine, kada su i uhapsili i odveli igumana Manastira. Nakon toga, oktobra 1942. godine u Manastir dolazi italijanski guverner za Crnu Goru, A.P. Birloli. Godinu dana kasnije, oktobra 1943, Bjelopavlici vec podijeljeni u dva tabora, kao partizani i cetnici, vode bitku za Ostrog. Sa jedne strane Blazo Jovanovic i Nikola Popovic, sa druge Bajo Stanisic i Djukanovic Glavninu jedinica cine ljudi iz Bjelopavlica. Uvijek su se mnoge bitke, a samim tim i nasilje desili u ovoj Stijeni. Kao primjer pomenucu samo ovo: Za vrijeme tog sukoba, kad je Bajo Stanisic bio zabarikadiran sa cetnicima u Gornjem Manastiru, oktobra 1943. godine, za samo jedan dan u sukobu sunarodnika, partizana i cetnika, poginulo je 40 muskaraca u rasponu od 18 do 40 godina. Skoro svi poginuli su bili iz podostroskog kraja: komsije, rodjaci ili prijatelji!O Manastiru su svi culi, culi su i katolici i Muslimani, protestanti i ateisti, i cesto ga posjecivali kao Svetiliste. O ovom crnogorskom dragulju su mnogi i pisali, ali, zanimljivo, kamere su malo zalazile, mogu reci da se na ruci mogu izbrojati prilozi iz tog kraja koji su kamerom zabiljezeni… Osim, ako izuzmemo jedan poduhvat Zivka Nikolica i njegov film “Jovana Lukina” sniman u okolini Manastira. I u tom filmu je, na dosta vulgaran nacin, istaknuto nasilje… Imaju i scene u tom filmu gdje se na neki cudan nacin prikazuje taj kraj. Cinjenice govore da ovo filmsko nasilje nije ostalo nekaznjeno. Glavni akteri ovog filma su dozivjeli velike licne i porodicne tragedije….Cesto sam se pitao da li je nasilje koje je sprovodjeno u Svetilistu u jednom dugom vremenskom razdoblju ostalo – nekaznjeno. Cesto sam pokusao da dam odgovor na to pitanje kroz pogled na podostroski kraj, njegov narod i buducnost. Sluzicu se samo cinjenicama, da opisem podostroski kraj, sad i nekad.Tu je bila Pruga Niksic – Titograd, bio je poduhvat vrijedan znacaja i pamcenja.Ta nekad udobna pruga koja je prolazila kroz zivopisne krajeve brdovite Crne Gore, imala je vise od deset vozova preko dana, sa hiljadama putnika, tona boksita i aluminijuma, piva, gradje, drveta… Tom prugom su se prevozile stotine zemljoradnika sa domacim proizvodima, zdrave hrane i snadbijevali gradjane Niksica, Danilovgrada i Podgorice (tadasnjeg Titograda) sa vocem, povrcem i mlijecnim proizvodaima. Tu je bila i Glava Zete, projekat urbane sredine, u netaknutoj prirodi, zamisljen kao stambeno naselje sa ugostiteljskim objektima, postom, bolnicom, prodavnicama. Tu su bili i Vrazegrmci, podrucje obraslo grmcima koji su eto pobijedili Turke u odlucujucoj bici i po tome dobili ime. U Vrazegrmcima su podignute velike i lijepe kuce, velika skola, stvorila su se lijepa imanja, izgradili se bunari, putevi, vinogradi…Tu je bio i Narod podostroski, nevjerovatno sposoban, zgodan, zeljan dokazivanja, zorenja i pametovanja. Upravljali su Manastirom godinama i decenijama. Igumani bili najvidjeniji cuvari civota Sv. Vasilija Ostroskog (Raicevici, Damjanovici…)…Sto imamo danas? Pruga Niksic – Podgorica je utihnula, vozovi sa putnicima vise ne prolaze, Glava Zete nije ispunila svoju misiju… Ali, sto se desava sa onim sto je najvaznije, a to je Narod.Dje je podostroski Narod?Kazu da se danas na prste mogu prebrojati sve svadbe koje su se desile u tom kraju u posljednjih deset godina. Vise skola je zatvoreno, jer nema djaka. Mnoga sela nestaju, putevi zarastaju u granje, siblje i kupine....U Manastiru nema vise niko iz podostroskog kraja… Zemljoradnici vise ne obradjuju imanja, nema vise kolona sa vocem i povrcem. Podostroski narod, koji je inace vise nego desetkovan, danas je opet podijeljen, ne zna na koju ce stranu…Ukratko, podostroski kraj djeluje zapusteno… Ljudi kazu kada neka nesreca dolazi, da ona ne dolazi sama…Jedne majske noci, 1996. godine, kisovite i maglovite, bio sam na putu za Vrazegrmce. Nalazio sam se u Bogeticima, malom mjestu na putu za Ostrog i Glavu Zete. Kao i uvijek, bacio sam pogled na osvijetljeni Manastir nocu. Osjecaj je bio tuzan i prazan, mozda najprazniji u mom zivotu od kada znam za to Svetiliste. Te noci, mosti Sv. Vasilija Ostroskog nijesu bile u Ostrogu. Odnesene su u Niksic po naredbi klera Srpske Pravoslavne Crkve. Jedan od povoda odnosenja mosti sveca u Niksic je bilo opet nasilje. Trebalo je prekinuti nezapamceni talas niksickog nasilja na ulicama tih godina, ubijanja i samoubijanja. Desetine mladih Niksicana prekidalo je zivot u saobracajnim nesrecama, ulicnim obracunima i porodicnim tragedijama. Tod Majskog dana, hiljade Niksicana, po najvecoj kisi, gledajuci u sveca prvi put na taj nacin, trazilo je odgovor i molilo se za spas od nasilja… Molilo se za buducnost! Drugi povod odnosenja mosti, bila je politicka manipulacija klera Srpske Pravoslavne Crkve sa mostima koje u srcima ljudi izazivaju treptaje. Mosti su nastavile put prema Hercegovini…Koliko god da ima tacaka na mapi Crne Gore, vjerovatno se nece naci ni jedna da se nasilje vise ispoljavalo na pragu nekog svetog mjesta, kao sto je to bio slucaj sa Manastirom Ostrog i Sv. Vasilijem Ostroskim. Nazalost, nasilje nije zaobilazilo Manastir, ali na srecu nije ga i nadvladalo.